Schrijven met minder moeite

Schrijven is voor veel mensen een zware klus. Terwijl het zo eenvoudig is om te schrijven met minder moeite: breek je schrijfopdracht in kleine stukjes.

Maak een opstel over een onderwerp waar je nauwelijks iets van af weet. En spreek tijdens het schrijven je gedachten hardop uit. Dat was de opdracht waarmee wij als eerstejaars studenten Nederlands op pad gestuurd werden. Terwijl ik hardop nadacht en zinnen noteerde, moest een medestudent mijn schrijfgedrag observeren, mijn uitspraken op een bandje opnemen en later een analyse maken van mijn schrijfstrategie. Vervolgens keerden we de rollen om en bestudeerde ik haar aanpak.

Achteraf gezien was het een behoorlijk valse opdracht, want we gingen massaal de mist in. En dat terwijl de meesten van ons dachten dat ze best een aardig opstel konden schrijven. Studenten Nederlands immers! Maar uit de analyses die wij van elkaar maakten, bleek dat iedereen enorm had zitten zwoegen. Minstens zo ontluisterend: niemand had een briljant stuk geproduceerd.

Het werd al snel duidelijk hoe dat kwam. Vrijwel iedereen was meteen begonnen met schrijven. Van mindmappen of andere inspiratietechnieken hadden we nog nooit gehoord. Daarna piekerden we langdurig op een geweldige beginzin en begonnen we vele malen opnieuw. Zin na zin krasten we door. We maakten ons ondertussen hevige zorgen over onze schrijfstijl en de juiste spelling. Al met al groeide de frustratie en verdween de lust tot verder schrijven.

Ik was ook gefrustreerd, maar deze opdracht heeft mij wel voor goed de ogen geopend. Waar het mis ging, is dat we in één keer een perfect stuk uit onze pen wilden laten vloeien. We voerden vele taken tegelijkertijd uit: ideeën vormen, richting zoeken, schrijven en eindredigeren. Dat is veel te veel voor ons brein. Geen wonder dat we de schrijfopdracht zo verschrikkelijk moeizaam vonden.

Een schrijfopdracht kun je veel beter opdelen in kleine stukjes. En dat geldt ook voor allerlei andere creatieve opdrachten, weet ik inmiddels. Dat werkt zo:

1. Verzamel informatie
Ga praten met andere mensen, doe onderzoek op internet, sla je aantekeningenboekje erop na en onderneem andere activiteiten om informatie te verzamelen. Komen eerste gedachten bij je op over de tekst? Schrijf ze alvast op, want dan heb je een beginnetje.

2. Schrijf je tekst uit in een ruwe vorm
Schrijf in losse stukjes zonder je te bekommeren om inleiding, kern of slot.

3. Verfraai, vereenvoudig en verbeter
Maak een logisch geheel van de ruwe tekst. Kies voor één focus en schrap alles wat overbodig is. Wijd je aan mooi schrijven: zoek naar betere formuleringen, voeg aantrekkelijke voorbeelden toe en gebruik aansprekende woorden.

4. Zet de puntjes op de i
Controleer nogmaals de gebruikte informatie op juistheid, let op de spelling, lees (hardop) na of de zinnen goed lopen, verfraai en verduidelijk. Bevat de tekst nog steeds één centraal onderwerp? Is het hele stuk in dezelfde stijl geschreven?

5. Controle
Vraag iemand anders om je schrijfwerk na te lezen. Een ander ziet altijd dingen in je tekst, die je zelf over het hoofd ziet. Begrijpt je meelezer alles?

Sinds ik op deze manier heb leren schrijven, is het voor mij vele malen makkelijker geworden. Het hoeft niet in één keer goed; liever niet zelfs. En nu zou ik zo graag willen dat op de basisscholen en middelbare scholen deze boodschap alvast uitgedragen wordt aan leerlingen. Zodat zij in alle gemoedsrust een opstel kunnen schrijven in de verwachting dat het al schrijvend en schrappend vanzelf goed komt. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat je eerst een universitaire studie moet volgen om daar achter te komen.